ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ – ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ATHENS SCHOOL
28 – 29 – 30 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2025
Η φετινή χρονιά του Athens school ξεκίνησε με μια εκπαιδευτική εκδρομή στον Αράκυνθο.
Ο Αράκυνθος (ή Ζυγός) είναι βουνό της Αιτωλοακαρνανίας, με υψόμετρο περίπου 980 μέτρα (υψηλότερη κορυφή Γρεβενό, 984μ.) και βρίσκεται μεταξύ της λίμνης Τριχωνίδας και της λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου, ανάμεσα επίσης στους ποταμούς Εύηνο και Αχελώο. Χωρίζει δύο οικοσυστήματα, ένα λιμναίο και ένα θαλάσσιο. Στον Αράκυνθο βρίσκεται το στενό φαράγγι της Κλεισούρας, το οποίο συνδέει το Μεσολόγγι με το Αγρίνιο. Στους νότιους πρόποδες υπάρχουν οι αρχαίες πόλεις Καλυδώνα και Πλευρώνα.
Ένα βουνό με άγρια φύση και δάση βελανιδιάς και καστανιάς. Ένα διαφορετικό δασικό περιβάλλον από τα έλατα του Πανεπιστημιακού Δάσους Περτουλίου, τις μικρές βελανιδιές της Καλαμπάκας και το αρχέγονο βελανιδοδάσος των Σκάρων στη Λευκάδα τα οποία είχαμε γνωρίσει έως τώρα στις εκπαιδευτικές και ερευνητικές περιηγήσεις του Athens school.
Τα δάση του Αράκυνθου παράγουν εξαιρετική ξυλεία κυρίως από βελανιδιές και καστανιές. Στο παρελθόν ήταν γνωστά για την ποιότητά τους τα παρκέτα καστανιάς και δρυός Αρακύνθου. Η εξαιρετική ποιότητα και η σκληρότητα της καστανιάς Αρακύνθου έκαναν τους ξυλεμπόρους της δεκαετίας του ’70 να μιλούν για παρκέτα «καστανοδρύς». Παρομοίαζαν έτσι τον σχεδιασμό και τη σκληρότητα της καστανιάς με αυτή της δρυός.
Αρκετά διαμερίσματα του κέντρου της Αθήνας κατασκευής ’60 και ’70, έχουν πατώματα από «καστανοδρύ» Αρακύνθου. Τα συναντάμε σε περιπτώσεις που αναλαμβάνει η κατασκευαστική ομάδα του Athenswoodschool εργασίες αποκατάστασης παλαιών.
Χρησιμοποιήθηκε επίσης η καστανιά σε ευρεία κλίμακα στις πασαλόπηκτες αγροτικές και θαλάσσιες κατασκευές της περιοχής λόγω της αντοχής της στο νερό και το έδαφος υποκαθιστώντας τη σχεδόν εξαφανισμένη ήδη από τον μεσοπόλεμο φτελιά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι πελάδες Μεσολογγίου, τα πασσαλόπηκτα ψαροκάλυβα.
Επίσης, οι κεντρικές κολώνες και οι πάσσαλοι της παραδοσιακής «λιάστρας» όπου στέγνωναν και ξηραίνονταν τα φύλλα του καπνού ήταν συνήθως από καστανιά Αρακύνθου και αυτό αφορούσε όλον τον κάμπο και τα ημιορεινά του Αγρινίου. Τα οριζόντια ξύλα της «λιάστρας» στα οποία δένονταν τα «κανπόπανα» προστασίας, ήταν από κωνοφόρα τα οποία άλλαζαν ανά δύο ή τρία χρόνια ενώ οι πάσσαλοι της καστανιάς κράταγαν τουλάχιστον δέκα χρόνια.
Πρόχειρα αγροτικά καταλύματα, φρατζάτα, αποθήκες, γεωργικές και κτηνοτροφικές υποδομές της περιοχής φτιάχνονται με ξύλα του Αρακύνθου από τον μεσοπόλεμο και μετά, όπου εξαφανίζονται τα δάση του κάμπου και μετατρέπονται σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Από μαρτυρίες κυρίως, έχουμε καταγράψει αμφιβολίες για την ορθότητα διαχείρισης των δασών του Αρακύνθου κατά τη χρονική περίοδο πρίν και μετά τον πόλεμο αλλά και του κάμπου της περιοχής, με ευθύνη κυρίως των τοπικών δασαρχείων και των Αγρινιωτών και άλλων ξυλεμπόρων.
Η υλοτομία αποτελεί παράδοση για τις τοπικές κοινότητες του Αράκυνθου και πλέον η προστασία του δασικού οικοσυστήματος φαίνεται να είναι προτεραιότητα για τους ανθρώπους που δουλεύουν στο δάσος. Σήμερα λειτουργούν τουλάχιστον δύο πριστήρια στην περιοχή, παρόλες τις πιέσεις της αγοράς.
Στο παρελθόν, μεγάλη περιοχή του Αράκυνθου λέγονταν «καστανόραχα» με έναν τόνο μεγαλοπρέπειας από σεβασμό στο βουνό και τον πλούτο του. Καστανιές άγριες αλλά και εκτεταμένες καλλιέργειες 2.500 περίπου στρεμμάτων αποτελούμενες κυρίως από μαρόνια. Παράγονται εξαιρετικά κάστανα περίπου 250 τόνων τα οποία εξάγονται στην Ιταλία ή διατίθενται στην τοπική αγορά.
Ένα άγριο βουνό με κέδρους, πουρνάρια, πρίνους, αλλά κυρίως πλατύφυλλη δρυ (Quercus frainetto), καστανιά (Kastanea sativa) και φτέρη (Pteridium aquilinum) που το κάνουν ιδιαίτερης οικολογικής αξίας. Στον Αράκυνθο ζουν ο χρυσαετός, το όρνιο, η βίδρα, ο λύκος και πολλά άλλα. Ανήκει στην Ειδική Ζώνη Διατήρησης και στη Ζώνη Ειδικής προστασίας Natura 2000 ως η περιοχή «Όρος Αράκυνθος και Στενά Κλεισούρας». Δύο τμήματα της περιοχής είναι καταφύγια άγριας ζωής.
Το εκπαιδευτικό μας ταξίδι
Είναι μεσημεράκι Παρασκευής και πλησιάζουμε στο «Ρίο – Αντίρριο». Ένα ουράνιο τόξο αγκαλιάζει όλο τον ορίζοντα και μας καλωσορίζει στη βροχερή δυτική Ελλάδα. Ο προορισμός μας είναι το Μεσολόγγι και ο Αράκυνθος, στα πλαίσια της εκπαιδευτικής – ερευνητικής εκδρομής του τομέα τεχνικής του Athens School.
Ενώ όλα έδειχναν ότι η δραστηριότητά μας κινδύνευε να γίνει μια υγρή περιπέτεια, τελικά καταφέραμε να πραγματοποιήσουμε ικανοποιητικά μεγάλο μέρος του εκπαιδευτικού και ερευνητικού μας προγράμματος.
Στο πριστήριο και το δάσος
Το Σάββατο το πρωί επισκεφτήκαμε το πριστήριο Ζολώτα. Το συναντήσαμε λίγο πριν το Άνω Κεράσοβο. Ανεβαίνοντας τις δυτικές πλαγιές του Αράκυνθου πάνω από τη λίμνη Τριχωνίδα, ξεπρόβαλε η εγκατάσταση, ανάμεσα από δάση διαφόρων δρυών και άγριων καστανιών ντυμένων με τα φθινοπωρινά τους χρώματα.
Περιηγηθήκαμε σε μια οργανωμένη μονάδα πρίσης, άτμισης και ξήρανσης ντόπιας ξυλείας, με μεγάλη υλοτομική δυνατότητα και ολοκληρωμένη διαχείριση δασικών προϊόντων. Ιδιαίτερη εντύπωση μας έκανε η χρησιμοποίηση ως καύσιμη ύλη των υπολειμμάτων πρίσης, για τη λειτουργία των συστημάτων τεχνητής ξήρανσης και άτμισης.
Ο Χρήστος Ζολώτας, υπεύθυνος του πριστηρίου, μας έδειξε τα ξηραντήρια και μας εξήγησε πώς λειτουργούν ενώ μας μίλησε για τους στόχους και τους σκοπούς της τεχνητής ξήρανσης και της άτμισης, τα προτερήματα και τα μειονεκτήματα σε σχέση με τη φυσική ξήρανση, αλλά και τις δυσκολίες και τα προβλήματα της διαδικασίας. Μέσα από ένα ποταμό πληροφοριών και με τη ζωντανή εικόνα των ξύλων, μπορέσαμε να κατανοήσουμε καλύτερα ό,τι μαθαίνουμε στο μάθημα των φυσικών προϊόντων ξύλου, για τις αστοχίες και τα σφάλματα κατά τη διαδικασία της τεχνητής και της φυσικής ξήρανσης.
Είδαμε, μυρίσαμε, αγγίξαμε, ακούσαμε και κάποιες τολμηρές γευτήκαμε κιόλας τα ξύλα, εφαρμόζοντας τις οδηγίες αναγνώρισης όπως τις μαθαίνουμε στη σχολή μας. Μαύρη πεύκη, κυπαρίσσι, ευκάλυπτος, από διάφορα μέρη της Ελλάδας ήταν μερικά από τα ξύλα που περιεργαστήκαμε, καθώς και ντόπια ξύλα Αρακύνθου όπως καστανιά, αριά, φτελιά, και η μοναδικής ποιότητας δρυς Αρακύνθου με τον ιδιαίτερο σχεδιασμό της «χρυσαλίδας», το μεγάλο ειδικό βάρος και τη μοναδική σκληρότητα.
Παρατηρήσαμε τα βαρέως τύπου μηχανήματα πρίσης όπως καταρράκτη, δισκοπρίονα, πολυδισκοπρίονα, πριονοκορδέλες. Είδαμε ξυλεία εφαπτομενικής και ακτινικής πρίσης αλλά και διαφόρων συνδυασμών ανάλογα με την ποιοτική κατηγορία και τον κατασκευαστικό προορισμό. Η συζήτηση που έγινε μεταξύ ξυλουργών, οργανοποιών, επεξεργαστών και υλοτόμων για τα ζητήματα επιλογής, πρίσης και ξήρανσης της ξυλείας, ήταν αρκετά ενδιαφέρουσα και διαφωτιστική.
Μιλήσαμε για τη διαδικασία φυσικής και τεχνητής ξήρανσης των ξυλοτεμαχίων που προορίζονται για παρκέτα αλλά και τις ραμποτέζες της τελικής επεξεργασίας τους. Είδαμε πρότυπα μηχανήματα αποφλοίωσης κορμών μεταφερόμενα στο πεδίο της υλοτόμησης, συστήματα αερομεταφοράς κορμών με συρματόσχοινο και πολλά άλλα. Εντυπωσιακή ήταν η δεξαμενή εμβάπτισης για την αφαίρεση τανίνης από τα ντόπια πλατύφυλλα. Μα ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν το καλά οργανωμένο μηχανουργείο για τη συντήρηση και επισκευή όλων αυτών των βαριών μηχανημάτων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι πληροφορίες που πήραμε για την παραγωγή κάρβουνου στο δάσος μέσα στο πλαίσιο της συνολικής παραγωγής ξυλείας κατά τη διαδικασία της υλοτόμησης. Η επιχείρηση Ζολώτα οργανώνει ομάδες υλοτόμησης δεκάδων ανθρώπων οι οποίοι κατασκευάζουν ξύλινα καταλύματα για την πολυήμερη διαμονή τους στο δάσος. Υλοτομούν με σκοπό την παραγωγή βιομηχανικής ξυλείας, οικοδομικής ξυλείας, ξυλείας παρκέτων, επιπλοποιίας, καυσόξυλα και κάρβουνο.
Αφού τελείωσε η εκπαιδευτική μας περιήγηση στο πριστήριο και σταμάτησε η ψιχάλα, ξεκινήσαμε για την πεζοπορία. Συγκεντρωθήκαμε σε πρεμνοφυές δάσος καστανιάς από όπου θα περνάγαμε σε δάσος άγριας καστανιάς και στη συνέχεια σε δάσος βελανιδιάς. Η έντονη βροχή όμως που ξέσπασε μας περιόρισε στην παρατήρηση μόνο του πρεμνοφυούς δάσους, κάτω από ένα κιόσκι φτιαγμένο από ξύλα ευκαλύπτου και κυπαρισσιού. Εκεί προστατευμένοι από τη βροχή ακούσαμε τον περιβαλλοντολόγο και δάσκαλο οργανοποιίας Βασίλη Αναγνώστου, να μας μιλά για το δάσος του Αράκυνθου και τη σημασία διατήρησης αυτού του σπουδαίου δασικού οικοσυστήματος. Ο Γιάννης, γεωλόγος και μαθητής του Athenswoodschool, μας μίλησε για τη γεωλογία της περιοχής, ενώ ο δάσκαλος ξυλουργικής Σέργιος Δασκαρόλης μας μίλησε μια την μυθολογία και την ιστορία της περιοχής με κέντρο τον Αράκυνθο. Ο Χρήστος Ζολώτας μας μίλησε για το πρεμνοφυές δάσος καστανιάς που βλέπαμε μπροστά μας.
Το Πρεμνοφυές δάσος αναγεννιέται με παραβλαστήματα και όχι με σπόρους όπως γίνεται σε φυσικά δάση με κηπευτή δομή. Η μορφή αυτή ονομάζεται και χαμηλό δάσος λόγο των μικρών περίτροπων χρόνων, αλλά και εξαιτίας του γεγονότος ότι στις περισσότερες περιπτώσεις τα δέντρα δεν φτάνουν σε μεγάλο ύψος. Πρόκειται για μια αρχαία δασοκομική πρακτική. Τα παραβλαστήματα αποτελούν εξελικτικό πλεονέκτημα κάποιων πλατύφυλλων και έτσι, με αυτό τον τρόπο μπόρεσαν ίσως να επιβιώσουν στις αντίξοες συνθήκες της ανθρώπινης δραστηριότητας και τις φυσικές καταστροφές (φωτιές κλπ). Το πρεμνοφυές δάσος είναι μια εκτεταμένη δασοκομική πρακτική στον Αράκυνθο η οποία στρέφεται στην παραγωγή κάστανου αλλά και ξυλείας.
Ανακεφαλαίωση και στοχασμός
Την Κυριακή το πρωί στο Μεσολόγγι, στο λόμπι του ξενοδοχείου όπου διαμέναμε, έγινε συζήτηση κατά την οποία ανακεφαλαιώσαμε όσα είδαμε την προηγούμενη μέρα. Μιλήσαμε για κατασκευές ξεκινώντας από αυτό που βλέπαμε εκείνη τη στιγμή μπροστά μας, ξύλινες επενδύσεις και κατασκευές των ‘80ς από αμερικάνικο πεύκο «όρεγκον πάιν». Μιλήσαμε επίσης για τη διαχρονική συμβολή του Αράκυνθου στις ξύλινες κατασκευές της περιοχής αλλά και τις πιέσεις που δέχεται το δασικό οικοσύστημά του.
Τονίσαμε τη σημασία της διατήρησης των δραστήριων πριστηρίων για τον ανεξάρτητο μικρό παραγωγό στην ξυλουργία και την οργανοποιία:
– Μια μοναδική δυνατότητα που μας δίνει, είναι ότι μπορούμε να παραγγείλουμε ξυλεία σε διατομές και είδος πρίσης που εξυπηρετούν τον σχεδιασμό μιας ειδικής κατασκευής ή μιας σύνθεσης από διάφορες κατασκευές ενός ενιαίου αισθητικού συνόλου.
– Μπορούμε, σε έναν μικρό αλλά στεγνό και καλά αεριζόμενο χώρο, να πραγματοποιήσουμε φυσική ξήρανση της ξυλείας που προορίζεται για συγκεκριμένο έργο τηρώντας ιδιαίτερες σχεδιαστικές προϋποθέσεις.
– Μπορούμε να βελτιώσουμε τον σχεδιασμό μιας κατασκευής με βάση τον ιδιαίτερο σχεδιασμό της ξυλείας που θα προκύψει από την ειδική παραγγελία μας.
– Συμβάλλουμε με αυτόν τον τρόπο στη δημιουργία μιας μικρής αλλά «βιώσιμης*» οικονομίας η οποία ξεκινά από την αειφορική διαχείριση του δάσους και φτάνει στον τομέα των κατασκευών. Η βιωσιμότητα αυτής της μικρής και τοπικής οικονομίας μπορεί να βασιστεί στον καλώς εννοούμενο περιορισμό της με σκοπό την πολιτισμική διεύρυνση της τοπικής κοινωνίας.
Η συζήτηση στάθηκε επίσης στην διάθεση κάποιων νέων να συνεχίσουν την υλοτομία και την εργασία στο πριστήριο αφού τους αρέσει η ζωή στο βουνό. Αναζητούν ανθρώπους για να μεγαλώσει η κοινότητα τους και να γίνει βιώσιμη. Σε συζητήσεις χαλαρές που έγιναν στην ταβέρνα του Άνω Κεράσοβου, οι άνθρωποι που μας φιλοξένησαν εκεί, μας κάλεσαν να σκεφτούμε σοβαρά τη ζωή στον Αράκυνθο. Ένα μέρος καθόλου απομονωμένο, ανοιχτό σε κοντινά αστικά κέντρα. Ένα πανέμορφο δασικό οικοσύστημα από το οποίο μπορούν να ζουν μικρές οργανωμένες κοινότητες.
Μέχρι και τη δεκαετία του 1990 στην περιοχή παραγόταν περίπου τέσσερις χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα παρκέτων κάθε χρόνο από ξύλο δρυός και καστανιάς Αρακύνθου. Με βάση αυτή την παραγωγή, δημιουργήθηκαν στον νομό Αιτωλοακαρνανίας τρεις μονάδες παραγωγής παρκέτων με ετήσια παραγωγή εικοσιπέντε χιλιάδων τετραγωνικών μέτρων από εισαγόμενο ξύλο*. Επίσης παραγόταν οικοδομική ξυλεία κυρίως καστανιάς αλλά και για κουφώματα, ειδικές κατασκευές, επιπλοποιία.
Σήμερα ίσως δεν υπάρχουν οι κατασκευαστικές ανάγκες του παρελθόντος που δημιούργησαν εκείνη την αγορά, ωστόσο μια μελέτη των παραγωγικών δεδομένων εκείνης της εποχής μας δείχνει τις δυνατότητες του δασικού οικοσυστήματος για την ανάκαμψη της τοπικής κοινωνίας. Ίσως χρειάζονται νέες προτάσεις και όπως είδαμε οι άνθρωποι που μας φιλοξένησαν σκέφτονται σοβαρά γύρω από αυτό.
Το «Πολυτεχνείο» του Μεσολογγίου*
Μιλήσαμε επίσης για μια εκπαιδευτική περίπτωση του περασμένου αιώνα για την οποία μάθαμε κατά την άφιξή μας στο Μεσολόγγι.
Αφού φτάσαμε την Παρασκευή το βράδυ περιπλανηθήκαμε υπό βροχή στις κεντρικές αλλά ήρεμες γειτονιές του Μεσολογγίου και βρήκαμε καταφύγιο σε ένα καφενείο με συνήθειες παλιάς εποχής. Βγήκανε τα όργανα, άρχισε το τραγούδι και γνωριστήκαμε με τους ανθρώπους. Έτσι, μετά τις απαραίτητες συστάσεις όπου εξηγούσαμε τους διαφορετικούς τομείς του εκπαιδευτικού μας οργανισμού, ο καφετζής μας είπε ότι του ήρθε στο μυαλό το ίδρυμα Κυριαζή στο Μεσολόγγι που έμοιαζε κάπως με το δικό μας εγχείρημα. Ψάχνοντας βρήκαμε το «Πολυτεχνείο» που λειτούργησε μέχρι τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.
Η πληροφορία για το «πολυτεχνείο» του Μεσολογγίου ήταν η αφορμή για μια συζήτηση γύρω από την αλληλεπίδραση ανάμεσα στους διαφορετικούς τομείς, όπου ο ένας επηρεάζει τον άλλον θετικά, και προωθητικά όσον αφορά τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα. Στην περίπτωση του Άθενς Σκουλ η φιλοσοφία και η πολιτική θεωρία, δηλαδή ο τομέας του λόγου επηρεάζει τον τομέα της τεχνικής και τον τομέα της τέχνης. Διαπιστώνουμε καθημερινά ότι η τέχνη και η τεχνική χωρίς τον λόγο μοιάζουν δραστηριότητες κενές νοήματος. Επίσης τα τμήματα του Λόγου πυροδότησαν τη δημιουργία του Eco School Eco Act του τομέα περιβάλλοντος του Athens school.
Το «Πολυτεχνείο» του Μεσολογγίου ήταν μια σχολή που ιδρύθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα με σκοπό να λειτουργήσουν τμήματα σιδηρουργίας, ξυλουργίας, ραπτικής και υποδηματοποιίας. Τελικά για διάφορους λόγους λειτούργησε μόνο το τμήμα ξυλουργικής και υποδηματοποιίας από το 1906 έως το 1940, ενώ στεγάστηκε στον ίδιο χώρο η δημοτική φιλαρμονική.
«Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της σχολής ήταν ότι στα τεχνικά μαθήματα είχε προστεθεί η καθημερινή εκμάθηση μουσικής, δεδομένου ότι υπήρχε επίσημη συνεργασία με τη στεγαζόμενη στο ίδιο κτίριο δημοτική φιλαρμονική, στην μπάντα της οποίας μετείχαν, και μάλιστα αμειβόμενοι, οι οικότροφοι σπουδαστές…αποφοίτησαν εκατόν εξήντα επτά άριστοι τεχνίτες, οι περισσότεροι των οποίων και εκλεκτοί μουσικοί.» μας λέει ο Μεσολογγίτης ιστοριοδίφης Νίκος Κορδόσης.
Το όνομα της σχολής ήταν «Ίδρυμα Κυριαζή» αφού δημιουργήθηκε με δωρεά 600.000 χρυσών λιρών του Γεώργιου Κυριαζή.
Πελάδες, οι πασσαλόπηκτες εποχικές κατοικίες των ψαράδων στη λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου
Μπορεί για πρώτη φορά να οργανώσαμε εκπαιδευτική εκδρομή στον Αράκυνθο, στο Μεσολόγγι όμως ήταν η τέταρτη επίσκεψή που πραγματοποιήσαμε. Οι προηγούμενες τρεις εντασσόταν στα πλαίσια της εκπαιδευτικής μας εκδρομής στη Λευκάδα με θέμα την ξυλοδομή των αντισεισμικών κτηρίων. Φέτος το εντάξαμε στην πρώτη μας δραστηριότητα στον Αράκυνθο αφού τόπος διαμονής μας είναι το Μεσολόγγι. Σκοπός η παρατήρηση των πελάδων στην Τουρλίδα, ένα μικρό νησάκι που πήρε το όνομά του από το πουλί Τουρλίδα το οποίο διαβιώνει περιοχή.
Η Τουρλίδα ενώθηκε με το Μεσολόγγι το 1885. Πρόκειται για μία από τις πιο παλιές ανθρώπινες παρεμβάσεις στο οικοσύστημα της περιοχής αφού με τη γραμμή μπαζώματος που δημιουργήθηκε για την οδική σύνδεση του μικρού ψαρονησιού με το αστικό κέντρο, αποκόπηκε η λιμνοθάλασσα της Κλείσοβας από την υπόλοιπη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου.
Η πελάδα ήταν προσωρινή κατοικία, ψαροκάλυβο όπου χρησιμοποιούνταν ως χώρος εργασίας των ψαράδων και διαμονής στα εποχικά τους πολυήμερα ψαρέματα. Σε κάποιες περιπτώσεις χρησιμοποιούνταν και ως μόνιμη κατοικία φτωχών ψαράδων με τις οικογένειές τους. Πρόκειται για ελαφριά πασσαλόπηκτη ξυλοδομή με δάπεδο σε ύψος μισού μέτρου περίπου από το νερό ή τη μούτιλη της λιμνοθάλασσας. Το δάπεδο ήταν ξύλινο ενώ η στέγη και η τοιχοποιία φτιαχνόταν με καλάμια και ψαθί.
Οι κολώνες της ξυλοδομής ήταν συνήθως από φτελιά καθώς και οι ενδιάμεσοι πάσσαλοι ενώ μικρότερα στοιχεία όπως κέντες και αντηρίδες μπορεί να ήταν και από αλμυρίκι. Το δάπεδο ήταν ξύλινο και φτιαχνόταν από λουμάκια καστανιάς και καλάμια ενώ όταν ήταν εύκολο χρησιμοποιούνταν τάβλες οικοδομικής ξυλείας. Μετά τον πόλεμο η τοιχοποιία φτιαχνόταν από τάβλες οικοδομικής ξυλείας. Κάποιες περιόδους χρησιμοποιήθηκε και καστανιά Αρακύνθου ενώ τα λουμάκια της, χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στη διαμόρφωση των ιβαριών της λιμνοθάλασσας.
Οι πελάδες δεν έχουν αυτή τη χρήση πλέον. Οι ψαράδες μετακινούνται εύκολα με μηχανοκίνητα μέσα χωρίς να έχουν ανάγκη καταλύματος δίπλα ή μέσα στη λιμνοθάλασσα. Το μικρό «ψαροχώρι» με τις πελάδες που παρατηρούμε στις επισκέψεις μας αποτελείται κατά το πλείστον από ξύλινες παραθεριστικές κατοικίες σε στυλ πελάδας οι οποίες διατηρούνται σε καθεστώς ημιπαρανομίας λόγω του δικαιώματος των ψαράδων στη διατήρηση ψαροκάλυβου. Ωστόσο για εμάς έχουν ιδιαίτερο εκπαιδευτικό ενδιαφέρον αφού παραμένουν ελαφριές πασσαλόπηκτες κατασκευές με ξυλοδομή και ξύλινη τοιχοποιία.
Στις προηγούμενες επισκέψεις μας στην Τουρλίδα παρατηρούσαμε την ελαφριά κατασκευή των πελάδων αμέσως μετά την παρατήρηση της βαρύτερης ξυλοδομής των αντισεισμικών σπιτιών της Λευκάδας.
Σε κάποιες από αυτές τις επισκέψεις έτυχε να παρατηρήσουμε κατασκευή πελάδας αμέσως μετά την παρατήρηση κατασκευής Λευκαδίτικης ξυλοδομής, κατανοώντας έτσι βαθύτερα κάποιες τεχνικές νομοτέλειες που χαρακτηρίζουν το κοινό πλαίσιο των ξύλινων κατασκευών και γενικότερα όλων των κλάδων της ξυλουργικής. Η παρατήρηση επίσης της γαΐτας της λιμνοθάλασσας συνέβαλε και αυτή στην κατανόηση των κοινών στοιχείων που μας κάνει να λέμε στο Athens School πως η ξυλουργική είναι μία, με την έννοια ότι όλοι οι κλάδοι διατρέχονται από κοινούς κανόνες.
Παρατηρήσαμε τους πασσάλους των πελάδων και συζητήσαμε για την αντοχή τους μέσα στο νερό και τη μούτιλη. Θυμηθήκαμε το κεφάλαιο της σκαρωτής θεμελίωσης των αντισεισμικών σπιτιών της Λευκάδας με προηγούμενη θωράκιση των ξύλων στη μούτιλη της λιμνοθάλασσας με τα υψηλά επίπεδα μεθανίου.
Τεχνίτες που συναντήσαμε στην κατασκευή πελάδας ή στην αντικατάσταση πασσάλων και γενικώς επισκευές, μας εξήγησαν πως τα ξύλα που χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν δεν χρησιμοποιούνται πια. Η φτελιά και η καστανιά έχουν αντικατασταθεί από τον ευκάλυπτο για τον οποίον πιστεύουν ότι είναι μεγαλύτερης αντοχής ενώ η πλήρωση της ξυλοδομής γίνεται με έτοιμη ξυλεία ραμποτέ από κωνοφόρα. Να σημειώσουμε εδώ ότι τον ευκάλυπτο τον είδαμε και σε μπρατσόλι αντικαθιστώντας την ελιά σε νέα προσθετική εσωτερική ξυλοδομή τοιχοποιίας στη Λευκάδα (προ τριών ετών στο κτήριο Σκιαδαρέση).
Οι ζωντανές εικόνες και οι επιτόπου συζητήσεις ενισχύουν και διευρύνουν την αντίληψη των μαθητριών και των μαθητών του Άθενς Σσκουλ γύρω από τη ξυλοδομή ενός κτιρίου και λειτουργεί προσθετικά στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του υπαίθριου ξυλουργείου μας. Σε κάθε περίπτωση διευρύνει τις γνώσεις μας για την ξυλουργική και την ιστορία της.
Νίκος Ιωάννου, υπεύθυνος τμήματος ξυλουργικής της ATHENS SCHOOL ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ
Πηγές:
*Ιδρυματικό Καταθετήριο Τ.Ε.Ι Δυτικής Ελλάδας
http://repoditory.library.teiwest.gr>LOGIST_0645PDF
*ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΔΕΛΤΙΑ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ. ΚΩΔΙΚΟΣ ΔΕΛΤΙΟΥ 2023_02_2553
