Υπεύθυνος τμήματος, Νίκος Ιωάννου
Διδάσκοντες: Νίκος Ιωάννου, Σέργιος Δασκαρόλης
Atheswoodschool – Σχολή Ξυλουργικής
Στη Σχολή Ξυλουργικής Athenswoodschool, μαθαίνουμε την υπό εξαφάνιση παραδοσιακή ξυλουργική. Εκπαιδευόμαστε στα κύρια εργαλεία αυτής της τέχνης όπως είναι το πριόνι, η πλάνη, το σκαρπέλο και το σκεπάρνι. Η μεταφορά του σχεδίου μέσω κώδικα στα ξύλα και η γνώση των βασικών εργαλείων πάνω στις ξυλουργικές εφαρμογές, αποτελούν την ουσία της ξυλουργικής τέχνης. Μέσα από απλές αλλά και περίπλοκες κατασκευές μυούμαστε σε μια πανάρχαια τεχνική.
Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Athenswoodschool αναφέρεται σε όλες τις εξειδικεύσεις της ξυλουργικής: από το πιο απλό έπιπλο μέχρι το πιο πολύπλοκο κτίριο. Πρόκειται για την ξυλουργική την οποία συναντάμε στις αρχέγονες τεχνικές της ναυπηγικής, στα πρώτα ξύλινα κτίσματα και έπιπλα της αρχαιότητας, στις ξύλινες πόλεις του Μεσαίωνα, στις ξύλινες γέφυρες και στα αρχιτεκτονικά κινήματα του 19ου αιώνα και του Μεσοπολέμου.
Σήμερα, στην εποχή της ακραίας «εξειδίκευσης» και των εφήμερων κατασκευών, επιδιώκουμε να διατηρήσουμε και να επανεντάξουμε αυτή την πανάρχαια τεχνική στη σύγχρονη αρχιτεκτονική και την κατασκευαστική μας καθημερινότητα – επιδιώκουμε να αποκτήσουμε κατασκευαστική καθημερινότητα.
Με αυτόν τον τρόπο θα θέλαμε να συμβάλλουμε στον περιορισμό της ενεργοβόρου και ρυπογόνου κατασκευαστικής πρακτικής που κυριαρχεί παγκοσμίως.
Στην πολυπλοκότητα του καιρού μας, η παραδοσιακή ξυλουργική τέχνη έχει ιδιαίτερη σημασία. Μας βοηθάει να μικρύνουμε την απόσταση της κοινωνίας από την τεχνική – την οποία απόσταση διαστέλλει η σύγχρονη τεχνολογία μέσω της υποταγής της στον απόλυτο οικονομοκεντρισμό – και μας βοηθάει να δημιουργήσουμε ξανά ανεξάρτητους παραγωγούς ως ολοκληρωμένους τεχνίτες και όχι ως μονταδόρους των βιομηχανικών προϊόντων ξύλου. Η διάχυση της παραδοσιακής ξυλουργικής τέχνης, είναι και προς όφελος μιας, κατά το δυνατόν, ανεξάρτητης κάλυψης καθημερινών αναγκών.
Έτσι αναζητούμε απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα των καιρών όπως αυτά των οικιακών και εργασιακών ρύπων από τα βιομηχανικά προϊόντα ξύλου, της ενεργοβόρας και δασοκτόνας βιομηχανίας ξύλου, του πολιτισμού των προϊόντων μιας χρήσης και τη μετατροπή του περιβάλλοντος σε σκουπιδότοπο. Απαντήσεις που θα μπορούσαν να μας φέρουν κοντύτερα στις ανάγκες ενός δημοκρατικού – οικολογικού μέλλοντος των κοινωνιών. Η εκπαιδευτική μας δραστηριότητα αποτελεί μέρος μιας παγκόσμιας τάσης η οποία κινείται σε αυτή τη δημοκρατική κατεύθυνση.
Πρόγραμμα
ΤΠρόγραμμα
Το εκπαιδευτικό μας πρόγραμμα επικεντρώνεται κυρίως σε τρεις βασικούς τομείς:
- Ιστορία της ξυλουργικής τέχνης και τεχνολογίας.
- Σχεδίαση της κατασκευής και κατασκευαστική μεταφορά του σχεδίου (Σημάδεμα).
- Γνώση των εργαλείων της ξυλουργικής όπως το πριόνι, το σκαρπέλο, η πλάνη και το σκεπάρνι, πάνω στις βασικές εφαρμογές (επεξεργασία – διαμόρφωση, ορθότητα συνδέσμων, διορθώσεις κλπ.).
Με την ολοκλήρωση των εννέα μηνών εκπαίδευσης του Α’ κύκλου στο Athenswoodschool, γίνεται κανείς κάτοχος των βασικών κανόνων της ξυλουργικής σε βαθμό που να μπορεί να τους εφαρμόσει.
Μετά τον πρώτο εννιάμηνο κύκλο σπουδών η σπουδάστρια/σπουδαστής μπορεί εάν επιθυμεί να συνεχίσει σε επόμενους κύκλους για την διεύρυνση των γνώσεων και της εμπειρίας της.
Στο περιεχόμενο σπουδών Α’ κύκλου περιλαμβάνονται:
- Κατανόηση του ξύλου (το δάσος ως πηγή ξύλου, ανατομία του δέντρου, ιδιότητες και ελαττώματα του ξύλου, κατεργασία ξύλου και υγεία, η ξυλεία στο εμπόριο κλπ.)
- Φυσιολογία του δέντρου – με τον περιβαλλοντολόγο MSc Βασίλη Αναγνώστου.
- Εκπαιδευτικές – ερευνητικές εκδρομές σε δάση και πριστήρια.
- Εκπαιδευτικές – ερευνητικές εκδρομές σε ιστορικούς ξύλινους οικισμούς.
- Βιομηχανικά προϊόντα ξύλου και υγεία – βιομηχανικά προϊόντα ξύλου και φυσικό περιβάλλον – βιομηχανικά προϊόντα ξύλου και οικιακό, αστικό περιβάλλον – βιομηχανικά προϊόντα ξύλου και αισθητική – βιομηχανικά προϊόντα ξύλου και αρχιτεκτονική – ιστορία βιομηχανικών προϊόντων ξύλου.
- Βιομηχανικά προϊόντα ξύλου και φυσικό ξύλο. Συγκρίσεις: μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα.
- Στοιχεία ξυλουργικού σχεδίου.
- Στοιχεία τεχνολογίας ξύλου.
- Τεχνολογία ξύλινων κατασκευών.
- Εκπαίδευση στα εργαλεία μέσα από βασικές ξυλουργικές εφαρμογές. Η γνώση των βασικών εργαλείων της ξυλουργικής ανοίγει την πόρτα σε έναν κόσμο έμπνευσης και δημιουργίας.
- Ολοκλήρωση κατασκευών που απαιτούν την τήρηση των βασικών κανόνων και αρχών της παραδοσιακής ξυλουργικής.
- Συνθήκες εργασίας και ασφάλεια.
- Ρυθμολογία και αρχιτεκτονική επίπλου.
- Αποκατάσταση και συντήρηση παλαιών ξύλινων κατασκευών*.
*Η διαδικασία αποκατάστασης παλαιών μας βοηθά να εμπεδώσουμε την τεχνική των κατασκευών σχετικά γρήγορα. Επίσης αποκαθιστώντας μια παλαιά κατασκευή ανασύρουμε μια άλλη οπτική του κόσμου μέσα από τον τρόπο και την αισθητική του παρελθόντος. Το πλέον ουσιώδες για την εποχή μας είναι συμβάλλουμε μέσω της συντήρησης ή ανακύκλωσης των κατασκευών στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, σημαντικού παράγοντα προστασίας του περιβάλλοντος.
Το θεωρητικό μέρος των μαθημάτων παραδίδεται συχνά εν μέσω των πρακτικών εφαρμογών και ασκήσεων.
Τα μαθήματα ξυλουργικής αρχίζουν τον Οκτώβριο και τελειώνουν τον Ιούνιο. Γίνονται μία φορά την εβδομάδα και το κάθε μάθημα διαρκεί τρεις ώρες και ένα τέταρτο.
Β΄ ΚΥΚΛΟΣ
Για το Athenswoodschool, η ξυλουργική έχει βασικές αρχές και κανόνες που διατρέχουν όλα τα επίπεδα τεχνικής κατάρτισης. Στον πρώτο κύκλο σπουδών το εκπαιδευτικό πρόγραμμα στοχεύει στην κατανόηση αυτών των βασικών κανόνων και αρχών. Η κατανόησή τους επιτυγχάνεται με την εκπαίδευση πάνω στις πιο σημαντικές εφαρμογές της ξυλουργικής με τα βασικά εργαλεία αυτής της πανάρχαιας τεχνικής.
Στον Β’ κύκλο μπορούν να συμμετέχουν μόνο άτομα τα οποία έχουν ολοκληρώσει τον Α’ κύκλο σπουδών. Με εφόδιο τη βασική εκπαίδευση του Α’ κύκλου περνάμε σε πολυπλοκότερες εφαρμογές. Η τεχνική εμπειρία και γνώση που θα αποκτήσουμε από αυτές τις εφαρμογές θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε πως η ξυλουργική είναι ένα σχολείο από το οποίο στην πραγματικότητα δεν αποφοιτούμε ποτέ. Η επιτυχία του εκπαιδευτικού μας προγράμματος έγκειται στο ότι οι μαθητές μας, μαθαίνουν σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα πώς να μαθαίνουν για πάντα.
Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Β’ κύκλου περιλαμβάνει:
- Πολλαπλά μόρσα (δόντια). Εκπαίδευση πάνω στην τεχνική του μοιράσματος. Εξάσκηση για μεγαλύτερη δεξιότητα στα εργαλεία.
- Σχεδίαση και κατασκευή ελεύθερων (κινούμενων) στοιχείων στις κατασκευές (πόρτες, πορτάκια, ξύλινα κουφώματα).
- Μελέτη, σχεδίαση και κατασκευή ζευκτού ξύλινης στέγης.
- Εισαγωγή στη σχεδίαση και την κατασκευή ξύλινης κλίμακας.
- Συμμετοχή στη σχεδίαση και την κατασκευή ξύλινου σπιτιού(προαιρετικό, εκτός υποχρεωτικού προγράμματος).
- Ξυλοδομές των αντισεισμικών κτιρίων στον ιστορικό οικισμό της Λευκάδας. Μελέτη και έρευνα με βάση τις επιστημονικές καταγραφές της ομάδας Τουλιάτου, άλλων αρχιτεκτόνων και λαογράφων και την εμπειρία του δασκάλου και άλλων μαστόρων. Περιήγηση στον ιστορικό οικισμό με τεχνική και επιστημονική παρατήρηση των ξυλοδομών των Λευκαδίτικων σπιτιών.
Γ’ ΚΥΚΛΟΣ
Μετά τον Β΄ κύκλο οι μαθήτριες και οι μαθητές έχουν πλέον κατανοήσει σε μεγάλο βαθμό τις έννοιες του σημαδέματος, της σχεδίασης των κατασκευών και τον τρόπο χρήσης των εργαλείων πάνω σε συγκεκριμένες εφαρμογές.
Το σχέδιο είναι η πρώτη πράξη στην ξυλουργική. Και ο πιο αδαής ξυλουργός της παλαιάς εποχής γνώριζε τη σχεδίαση έστω ενός σκαριφήματος που να περιλαμβάνει όλες τις διαστάσεις, τη μορφή της κατασκευής και κατασκευαστικές λεπτομέρειες. Στο Athenswoodschool εξασκούμαστε από τον πρώτο κύκλο στο ελεύθερο και το τεχνικό – κατασκευαστικό σχέδιο.
Το σημάδεμα, είναι κώδικες σχεδίου πάνω στα επιλεγμένα και προετοιμασμένα κομμάτια ξύλου. Οι κώδικες αυτοί μας οδηγούν βήμα – βήμα στην ολοκλήρωση της κατασκευής χωρίς λάθη και σε χρόνο που να συμβαδίζει, όσο είναι δυνατόν, με τον κοινωνικό χρόνο της εποχής. Οι κώδικες του σημαδέματος και η δυνατότητα δημιουργίας τους, είναι το βασικότερο στοιχείο ενός ολοκληρωμένου τεχνίτη. Τον κώδικα του σημαδέματος μπορούν να τον διαβάσουν μαθήτριες και μαθητές του Athenswoodschool κάθε κύκλου, από τον πρώτο μέχρι τον τέταρτο.
- Σχεδίαση και κατασκευή ξύλινης σκάλας. Εισαγωγή στην στρεφόμενη σκάλα.
- Σύνδεσμοι χελιδονοουράς διαφόρων τύπων.
- Σχεδίαση και κατασκευή ξυλουργικού πάγκου.
- Σχεδίαση επίπλου. Πρόκειται για μια διαδικασία που ξεκινά από τον πρώτο κύκλο. Στον τρίτο κύκλο μαθαίνουμε να δίνουμε ρυθμό στην κατασκευή πάντοτε σε σχέση με: τη χρηστικότητα, την αντοχή, την αισθητική, το είδος του ξύλου, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της κατασκευής και το κοινωνικό όφελος, όπως αυτά διατυπώνονται στον οικολογικό – πολιτικό λόγο της έρευνάς μας.
- Ξύλινο σπίτι. Συμμετοχή στη σχεδίαση και την κατασκευή ( προαιρετικό, εκτός υποχρεωτικού προγράμματος).
Τα εκπαιδευτικά πρότζεκτ έχουν να κάνουν πάντοτε με ένα γενικό πλαίσιο εφαρμογών το οποίο ορίζει εξαρχής η σχολή μας, ωστόσο διαμορφώνονται μέσα από τη διάδραση δασκάλου – μαθητών αλλά και μεταξύ των μαθητών.
Δ’ ΚΥΚΛΟΣ
Επιθεωρώντας την εκπαιδευτική ιστορία του Athenswoodschool καταγράφουμε τέσσερις ολοκληρωμένους τετραετείς κύκλους σπουδών. Ξεκινώντας τη δραστηριότητά της το 2017 η σχολή ξυλουργικής, με μια διακοπή λόγω πανδημίας, ολοκλήρωσε τον πρώτο τετραετή κύκλο σπουδών το 2022. Την περίοδο Οκτώβρης 2025 – Ιούνιος 2026 ολοκληρώθηκε ο τέταρτος τετραετής κύκλος.
Από τον δεύτερο κύκλο σπουδών και μετά, τα τμήματα συνήθως αποκτούν συνοχή και λειτουργούν σαν μια ομάδα ξυλουργών. Γρήγορα γίνεται κατανοητό ότι η συλλογική εργασία συντελεί στην εκμάθηση της ξυλουργικής τέχνης. Η μαστορική φράση «η τέχνη κλέβεται» έχει να κάνει κυρίως με το ότι μαθαίνω παρατηρώντας τις κινήσεις του τεχνίτη καθώς εργάζομαι μαζί του. Μαθαίνω ακόμη και από το λάθος του συναδέλφου μου, το δικό μου, αλλά και από το λάθος γενικότερα. Εξού και η άλλη μαστορική φράση «το λάθος είναι ανώτερο της τέχνης».
Έχουν επιστρατευθεί οι πιο κατάλληλες λέξεις όλου του κόσμου και το ακριβέστερο συντακτικό της κάθε γλώσσας για να μεταδοθεί μέσω της συγγραφής η τέχνη, όμως αυτό δεν κατέστη ποτέ δυνατό. Η δια ζώσης εκπαίδευση πάνω σε πραγματικές εφαρμογές είναι ίσως ο μοναδικός τρόπος μετάδοσης της ξυλουργικής κληρονομιάς.
Οι μαθητές και οι μαθήτριες που καταφέρνουν να φτάσουν στον τέταρτο κύκλο παραδοσιακής ξυλουργικής του Athens School είναι έτοιμες να ολοκληρώσουν υψηλού επιπέδου εφαρμογές. Κάθε χρονιά έχουμε κάποιο εκπαιδευτικό επίτευγμα. Ως κορυφαία έργα θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τα ξύλινα συρόμενα εξωτερικά κουφώματα του πρώτου τετραετούς ξυλουργικού κύκλου κατά την εκπαιδευτική περίοδο 2021-2022, τα λυόμενα έπιπλα και την ξύλινη κλίμακα του 2023, τους ξυλουργικούς πάγκους εγγλέζικου και σκανδιναβικού τύπου το 2024, και την ξύλινη συστρεφόμενη κλίμακα του τρίτου τετραετούς κύκλου το 2025.
Ο πέμπτος κύκλος σπουδών της εκπαιδευτικής περιόδου 2026-2027 θα συνεχίσει τη μελέτη και έρευνα πάνω σε δύο σημαντικά εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία ξεκίνησαν ήδη στον τρίτο κύκλο 2025-2026.
Το ένα έχει να κάνει με τη σχεδίαση και κατασκευή ξύλινης κλίμακας και το άλλο με τη σχεδίαση και κατασκευή ξύλινου επίπλου.
Η ξύλινη κλίμακα
Η σπουδή της ξύλινης κλίμακας βασίζεται στη γνώση του δασκάλου Νίκου Ιωάννου και στη σχετική βιβλιογραφία. Ο δάσκαλος εισήχθη ως νεαρός ξυλουργός στην εν λόγω σπουδή και συγκεκριμένα στη συστρεφόμενη ξύλινη κλίμακα από τον Λευκαδίτη ξυλουργό Διονύση Γλένη τη δεκαετία του 1980. Στη συνέχεια αυτοεκπαιδεύτηκε πάνω στη σχεδίαση και κατασκευή διαφόρων τύπων ξύλινης κλίμακας ενώ για ένα διάστημα προσέφερε τις υπηρεσίες του σε μεγάλη σχετική βιοτεχνία ως συνεργάτης.
Για τη σπουδή πάνω στη σχεδίαση και κατασκευή ξύλινης κλίμακας είναι απαραίτητη η σχετική βιβλιογραφία. Στη σχολή μας επιλέγουμε τη γερμανική βιβλιογραφία. Μέσα στα χρόνια εκπαίδευσης μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τα λάθη της μετάφρασης στις παλιές ελληνικές εκδόσεις ενώ ενημερωνόμαστε ψηφιακά από τις πλέον σύγχρονες, με δικές μας μεταφράσεις επιλεγμένων σημείων.
Οι κανόνες και οι αρχές της ξύλινης κλίμακας μας εισάγουν σε μια διαφορετική εικόνα του χώρου πιο ολιστική, ενώ η συστρεφόμενη εκδοχή της μας αποκαλύπτει τη μορφή της σπείρας και των στερεοτομικών εφαρμογών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εμπειριών και πληροφοριών ανοίγει ένας δρόμος έμπνευσης όσον αφορά τη σχεδίαση και την ολοκλήρωση οποιουδήποτε έργου.
Το ξύλινο έπιπλο
Το έπιπλο αφορά ένα ευρύ πεδίο αντικειμένων και συνθέσεων και αποτελεί από μόνο του μια ξεχωριστή σπουδή. Στην πραγματικότητα όλα στη ξυλουργική είναι μια ξεχωριστή σπουδή. Ο επιπλοποιός, ο ξυλουργός που κατασκευάζει κουφώματα, αυτός που κατασκευάζει σκάλες, στέγες, σπίτια κλπ. Ωστόσο στο εκπαιδευτικό μας πρόγραμμα οι κανόνες και οι αρχές της παραδοσιακής ξυλουργικής τέχνης ισχύουν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό για όλες τις εξειδικεύσεις της. Έτσι η σπουδή των μαθητών πάνω στις εφαρμογές είναι ένα νήμα που περνά από όλη την ξυλουργική ανθολογία.
Μελετάμε την ιστορία της ρυθμολογίας και αρχιτεκτονικής του επίπλου έχοντας πλέον τη γνώση των ξυλουργικών κανόνων και αρχών από τα προηγούμενα έτη σπουδών αλλά και τη γνώση της συμπεριφοράς του ξύλου. Αυτό μας βοηθάει να κατανοήσουμε τον τρόπο και το σκεπτικό με το οποίο λειτούργησε ο εκάστοτε σχεδιαστής ή κατασκευαστής μέσα στην ιστορία και να μπορέσουμε να φανταστούμε πώς θα λειτουργούσαμε εμείς σε μια ανάλογη περίπτωση. Οι διάφοροι ρυθμοί στην ιστορία του επίπλου αποτελούν συνήθως εξέλιξη και επεξεργασία προγενέστερων. Έτσι μέσα από τη συγκεκριμένη μελέτη μας δίνεται η δυνατότητα να παρακολουθούμε την εξέλιξη της ξυλουργικής τέχνης και τη μετάδοση και εμπλουτισμό της από γενιά σε γενιά.
Εκπαιδευτικός μας στόχος είναι να αποκτήσουν οι εκπαιδευόμενοι τα εφόδια τα οποία θα τους βοηθήσουν στην έμπνευση ενός έργου και τη σχεδιαστική και κατασκευαστική ολοκλήρωσή του, με τρόπο που η όλη διαδικασία να είναι μια ευχάριστη και δημιουργική περιπέτεια.
Κράτησε μία θέση για την περίοδο 2026-2027 κάνοντας άμεσα την εγγραφή σου.
Τηλεφώνησε στο 2106459813 εργάσιμες ώρες ή στείλε email για να ενημερωθείς:
