ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ – ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
του ΤΟΜΕΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ* της ATHENS SCHOOL ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ
στο ΤΟΠΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΟΜΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ της ΛΕΥΚΑΔΑΣ και
στα ΔΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ της ΝΗΣΟΥ
*Τομέας Τεχνικής: Παραδοσιακή Οργανοποιία, Παραδοσιακή Ξυλουργική
Παραδοσιακή ξυλουργική του Άθενς Σκουλ
Στον Β’ κύκλο σπουδών του Athenswoodschool (τμήμα ξυλουργικής), στα πλαίσια του εκπαιδευτικού μας προγράμματος, παρουσιάζουμε στοιχεία κατασκευής ξύλινου σπιτιού και ξύλινης στέγης. Σε αυτό το πλαίσιο μας δίνεται η δυνατότητα να ασχοληθούμε με τα αντισεισμικά ξύλινα σπίτια της Λευκάδας μέσα από την κατασκευαστική εμπειρία του δασκάλου ξυλουργικής Νίκου Ιωάννου αλλά κυρίως μέσα από την επιστημονική μελέτη του καθηγητή Παναγιώτη Τουλιάτου και της ερευνητικής του ομάδας (2003) καθώς και άλλων ερευνητών – ερευνητριών.
Η επί τόπου παρατήρηση του συστήματος της παραδοσιακής αντισεισμικής κατασκευής στην πόλη της Λευκάδας μας δίνει την ευκαιρία να κατανοήσουμε:
– Βασικούς κανόνες της ξυλουργικής
– Την ιστορικότητα της τεχνικής των ξύλινων κατασκευών
– Την ενιαία λειτουργία βασικών κανόνων στους διαφορετικούς κλάδους της ξυλουργικής
– Τη στατική επάρκεια της ξυλοδομής των σπιτιών της Λευκάδας και τη συνεργασία της με
τη λιθοδομή του κτιρίου ώστε να επιτευχθεί η επαρκής αντισεισμικότητα.
Η εκπαίδευση που παρέχουμε στο Athenswoodschool από τον Α’ κύκλο, έχει να κάνει μεταξύ άλλων, με σχεδίαση και κατασκευή πλαισίων: σταθερά ή ελεύθερα και κινούμενα στοιχεία κατασκευών και τις αντίστοιχες εντορμίες, διαφόρων ειδών ξυλοδομές – καθώς και τη γνώση των βασικών ξυλουργικών εργαλείων πάνω σε κάθε είδους εφαρμογές. Προεκτάσεις των εν λόγω εκπαιδευτικών στοιχείων συναντάμε στην ξυλοδομή των σπιτιών της πόλης της Λευκάδας, στα «καρφωτά» κουφώματα, τις στέγες δοκού επί στύλων, στους εξώστες ορόφου (πότζος), πράγμα που μέσω της επιτόπιας παρατήρησης αποτελεί μια σημαντική εμπειρία. Έτσι από τον πρώτο κύκλο σπουδών προσπαθούμε να δώσουμε μια συνολική εικόνα της ξυλουργικής στις μαθήτριες και τους μαθητές.
Παραδοσιακή οργανοποιία του Άθενς Σκουλ
Πέραν όμως των τεχνικών και οικιστικών στοιχείων, ο ζωντανός ιστορικός οικισμός της Λευκάδας μας δίνει την ευκαιρία να παρατηρήσουμε την αστικότητα αυτής της μικρής πόλης που καλλιέργησε μια ιδιαίτερη κουλτούρα μουσικής και λόγου. Έτσι, ξεχωριστό ενδιαφέρον για το τμήμα παραδοσιακής οργανοποιίας, έχει η παρατήρηση των παλαιών μουσικών οργάνων του μουσικοφιλολογικού ομίλου «Ορφέας».
Στην περσινή μας επίσκεψη στον Ορφέα είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε μια μικρή συζήτηση μεταξύ του δασκάλου οργανοποιίας του Άθενς Σκουλ Βασίλη Αναγνώστου και του μαέστρου της Μαντολινάτας Λευκάδας Κωνσταντίνου Τσίτζα. Η συζήτηση περιστράφηκε γύρω από δύο ιστορικά όργανα που βρίσκονται στη συλλογή του “Ορφέα”. Πρόκειται για δύο μαντολίνα, το ένα κατασκευής Δημητρίου Μούρτζινου (1857 – 1931).
Το όργανο που εξετάσαμε φτιάχτηκε λίγο πριν το 1910. Οι κατασκευαστικές του πρακτικές είναι ζηλευτές και αξεπέραστες. Το άλλο είναι των αδελφών Απαρτιάν, Γρηγόρης Απαρτιάν (1898-1964) και Άρης Απαρτιάν (1919-2003). Το προπολεμικό όργανο που εξετάσαμε είναι πιθανότατα του Γρηγόρη Απαρτιάν, ο οποίος έκανε καλύτερη δουλειά από τον αδερφό του.
Στη συνέχεια της συζήτησης πήραμε σπουδαίες πληροφορίες για την ιστορία των λαϊκών μουσικών οργάνων στην Ελλάδα. Τα όργανα αυτά θα έχουμε την ευκαιρία να τα παρατηρήσουμε και στη φετινή μας επίσκεψη αλλά και να συζητήσουμε για τη μουσική ιστορία του νησιού και συνολικά για την ιστορία του λαϊκού τραγουδιού και των μουσικών οργάνων που το πλαισίωσαν.
Η τύχη ελπίζουμε να μας βοηθήσει ξανά και να παρακολουθήσουμε τη μαντολινάτα Λευκάδας σε πρόβα της.
Φυσιολογία του δέντρου – δασική οικολογία.
Περιήγηση στο δρυοδάσος των σκάρων
Η φυσιολογία του δέντρου και η μελέτη των δασικών οικοσυστημάτων και γενικότερα της δασικής οικολογίας είναι από τα βασικά μαθήματα σε όλους του κύκλους σπουδών του τομέα τεχνικής του Άθενς Σκουλ. Είναι το μάθημα που μας βοηθάει να κατανοήσουμε καλύτερα τη συμπεριφορά του ξύλου και τη σημασία της αειφόρας διαχείρισης των δασών μας.
Το δάσος αποτελεί την πηγή της πρώτης ύλης για την παραδοσιακή οργανοποιία και την παραδοσιακή ξυλουργική του Άθενς Σκουλ. Έτσι ο τομέας τεχνικής της σχολής μας πλαισιώνει σύσσωμος τις περιηγήσεις στα δασικά οικοσυστήματα.
Η παρατήρηση του αρχέγονου δρυοδάσους των Σκάρων θα μας δώσει καταρχήν την ευκαιρία να κατανοήσουμε τη σημασία του για τη Λευκαδίτικη κοινωνία. Μια σημασία που δεν ήταν η ίδια για όλους και εκτός αυτού άλλαζε ανά εποχή και προσαρμοζόταν στα σχέδια της εκάστοτε εθνικής/πολιτικής εξουσίας.
Πέραν της ιστορικότητας οι Σκάροι μας δίνουν την ευκαιρία να παρατηρήσουμε δρύες ακόμη και τριακοσίων ετών. Το μικρό αυτό δάσος είναι ό,τι έχει απομείνει από παλαιότερο που κάλυπτε μια σχετικά μεγάλη έκταση του νησιού.
Τα κυπαρίσσια της Λευκάδας
Το κυπαρίσσι ήταν παραδοσιακά βασικό ξύλο στην κατασκευή της ξυλοδομής των αντισεισμικών κτιρίων του ιστορικού οικισμού αλλά και στο ποντελάρισμα* το οποίο εφαρμοζόταν σε όλο το νησί.
Η Λευκάδα έχει πολλά κυπαρίσσια και στη φετινή μας περιήγηση θα επιχειρήσουμε να έχουμε μια όσο γίνεται καλύτερη εικόνα για τον πληθυσμό τους με τη βοήθεια μιας επιστημονικής προσέγγισης.
Αυτή η δραστηριότητα έχει να κάνει με την πρόταση που εξετάζουμε στο Άθενς Σκουλ για σύνδεση των κυπαρισσιών με την συντήρηση και αποκατάσταση των κτιρίων του ιστορικού οικισμού αλλά και των ιστορικών οικισμών της ορεινής Λευκάδας. Η αειφόρα διαχείριση των μικρών συστάδων και δασών κυπαρισσιού θα μπορούσε να συντηρήσει ένα μικρό πριστήριο και μια υλοτομική ομάδα εργασίας, πλαισιώνοντας ένα πιθανό σχέδιο για την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής του νησιού.
*Ποντελάρισμα: σύστημα που υποστηρίζει την ξύλινη ανωδομή.
Οι βόλτοι
Βρίσκονται στο οροπέδιο «Βουνί» στην περιοχή «Άγιος Δονάτος».
Το συγκρότημα των Βόλτων στο οροπέδιο Βουνί της Εγκλουβής* Λευκάδας (υψομέτρου περίπου 900μ.) είναι ένα σπάνιο μνημειακό σύνολο στον ελλαδικό χώρο. Και είναι ακόμα πιο σημαντικό γιατί όσα από τα κτίσματά του χρησιμοποιούνται ακόμα διατηρούν την αρχική τους λειτουργία, καθώς εξακολουθεί να καλλιεργείται με τους παραδοσιακούς τρόπους η περίφημη φακή της Εγκλουβής στο οροπέδιο.
Πρόκειται για πέτρινες θολωτές θερινές κατοικίες καθώς και αποθήκες προϊόντων και αγροτικών εργαλείων και γύρω τους αλώνια, πηγάδια και ανεμόμυλος σε υψόμετρο χιλίων περίπου μέτρων. Χτισμένοι σε χαμηλό ύψος με το εκφορικό σύστημα και εν μέρη ενσωματωμένοι στα πρανή του εδάφους, οι βόλτοι είναι προσαρμοσμένοι στο τοπίο με τρόπο που μοιάζουν να αποτελούν φυσικό μέρος του. Ο μικρός αυτός αγροτικός οικισμός χρονολογείται πριν από τον 17ο αιώνα. Όλη η περιοχή των βόλτων προστατεύεται από την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων. Ένα μοναδικό μνημείο αγροτικής αρχιτεκτονικής. Θα δούμε τα απομεινάρια του.
*Η Εγκλουβή είναι ιστορικό χωριό της ορεινής Λευκάδας.
Το πρόγραμμα:
– Παρασκευή 27 Μαρτίου,
μεταφορά και διαμονή στην πόλη της Λευκάδας.
Για αυτούς που θα φτάσουν σχετικά νωρίς: Γνωριμία με την πόλη και το νησί!
– Σάββατο 28 Μαρτίου πρωί,
9.00: έναρξη της εκπαιδευτικής μας ημέρας με συνάντηση στο λόμπι του ξενοδοχείου και
ενημέρωση για την εκπαιδευτική περιήγηση στο Τοπικό Ιστορικό Δομικό Σύστημα της
Λευκάδας. Επίσκεψη σε σημαντικά διατηρητέα όπως το κτίριο της οδού Θ. Στράτου όπου
στεγάζει το Ιστορικό Αρχείο, το κτίριο της δημόσιας βιβλιοθήκης, το κτίριο της
φιλαρμονικής, το μουσείο Άγγελου Σικελιανού, το κτίριο Σκιαδαρέση, το κτίριο των
Ζαμπελίων αλλά και περιήγηση στα σοκάκια του ιστορικού οικισμού με τα εκατοντάδες
μικρότερα σπίτια. Η εκπαιδευτική και ερευνητική περιήγηση στον ιστορικό οικισμό θα
διαρκέσει περίπου τέσσερις ώρες.
Το απόγευμα της ίδιας ημέρας θα επισκεφθούμε τον Μουσικοφιλολογικό Όμιλο Λευκάδας
«ΟΡΦΕΑΣ» με τη μαντολινάτα και το λαογραφικό του μουσείο.
– Κυριακή 29 Μαρτίου πρωί,
Το νωρίτερα δυνατόν, κατόπιν συμφωνίας, έναρξη της εκπαιδευτικής και ερευνητικής
δραστηριότητας με πεζοπορία στο αρχέγονο Βελανιδοδάσος των Σκάρων Λευκάδας.
Στάσεις σε δάσος κυπαρισσιών και παρατήρηση. Βαδίζουμε απόσταση περίπου τριών
χιλιομέτρων σε δασικό δρόμο με μικρές παρεκκλίσεις σε μονοπάτια και επιστρέφουμε
(συνολικά έξι χιλιόμετρα περίπου).
Μετά την επιστροφή από τη πεζοπορία στους Σκάρους ξαναμπαίνουμε στα αυτοκίνητα και
διανύουμε μια απόσταση όπου παρατηρούμε τον πληθυσμό των κυπαρισσιών και
γενικότερα την ορεινή Λευκάδα και την αρχιτεκτονική των σπιτιών. Κατευθυνόμαστε στην
κορυφή του νησιού όπου παρατηρούμε την αρχιτεκτονική των «βόλτων», αγροτικών
καταφυγίων, μια λαϊκή αρχιτεκτονική κουλτούρα με πανάρχαια καταγωγή.
Η δραστηριότητα Λευκάδα 2026, τελειώνει εδώ και μπορούμε ανά παρέες και αυτοκίνητα, άλλοι να ξεκινήσουμε το ταξίδι της επιστροφής στην Αθήνα και άλλοι να μείνουμε για φαγητό και οτιδήποτε άλλο.
Η εκδρομή αφορά όλους τους κύκλους σπουδών και τα δύο τμήματα του τομέα τεχνικής του Άθενς Σκουλ (ξυλουργική και οργανοποιία). Ελεύθερη η συμμετοχή φίλων.
Συστήνονται για την πεζοπορία:
1. Παπούτσια πεζοπορίας ή αθλητικά.
2. Βοηθητικά μπαστούνια (μπατόν πεζοπορίας ή μαγκούρα) για δυσκίνητους κλπ.
3. Δεύτερο ρούχο για τον ιδρώτα.
4. Αδιάβροχο.
5. Νερό.
6. Ξηροί καρποί, φρούτα ή κάποιο ελαφρύ σνακ.
Διοργάνωση:
ATHENS SCHOOL ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ
ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ:
Νίκος Ιωάννου, υπεύθυνος τμήματος ξυλουργικής 6946952259
Βασίλης Αναγνώστου, υπεύθυνος τμήματος οργανοποιίας 6936372282
